İşleminiz gerçekleştirilirken lütfen bekleyiniz.

Please wait


Makale Detayları

[Türkçe .pdf]
ÇAYELİ (RİZE) VE İSPİR (ERZURUM) ARASINDA KALAN ALANIN TEKTONOSTRATİGRAFİK ÖZELLİKLERİ
Başlık: ÇAYELİ (RİZE) VE İSPİR (ERZURUM) ARASINDA KALAN ALANIN TEKTONOSTRATİGRAFİK ÖZELLİKLERİ
Yazarlar: İsmet ALAN, Veli BALCI, Halil KESKİN, İbrahim ALTUN, Nevzat BÖKE, Hünkar DEMİRBAĞ, Hasan ELİBOL, Sedat ARMAN, Mustafa SOYAKİL, Alican KOP, Nurullah HANİLÇİ
Anahtar Kelimeler: Doğu Pontidler, Maçka Tektonik Dilimi, Taşköprü Tektonik Dilimi, Tektonostratigrafi, Magmatizma,
Özet:

İnceleme alanı Doğu Pontidler’de yer almakta olup, Rize, Çayeli, Arhavi, İspir ve İkizdere arasında kalan alanı kapsamaktadır. Bu alanda Geç Jura ve Daniyen (Paleosen) yaş aralığında sedimanter, volkanosedimanter kayaçlardan oluşan Maçka tektonik dilimi ile Erken Jura ve Maastrihtiyen yaş aralığında yine sedimanter ve volkanosedimanter kayaçlardan oluşan Taşköprü tektonik dilimi yüzeylenmektedir. Bu iki tektonik dilim çeşitli yaşlarda (Kretase-Eosen) magmatik kayaçlar tarafından kesilmekte ve Senozoyik yaşlı genç birimler tarafından örtülmektedir.

Maçka tektonik dilimi yaşlıdan gence doğru; (i) Geç Jura-Erken Kretase yaşlı kireçtaşı (Berdiga fm.); (ii) Turoniyen-Santoniyen yaşlı çakıltaşı, kumtaşı, mikritik kireçtaşı, silttaşı, marn, bazaltik, bazaltik-andezitik lav ve piroklastitler (Çatak fm.); (iii) Santoniyen yaşlı riyolitik, dasitik lav ve piroklastitler, kumtaşı ve killi kireçtaşı (Kızılkaya fm.); (iv) geç Santoniyen-Kampaniyen yaşlı bazaltik, andezitik lav ve piroklastitler, kumtaşı ve killi kireçtaşı (Çağlayan fm.); (v) Kampaniyen-Maastrihtiyen yaşlı riyolitik, dasitik lav ve piroklastitler, kumtaşı ve killi kireçtaşı (Çayırbağ fm.) ve (vi) geç Maastrihtiyen-Daniyen yaşlı kumtaşı, kiltaşı, tüf, marn ve killi kireçtaşlarından (Cankurtaran fm.) oluşmaktadır. Maçka tektonik dilimi üzerine uyumsuz olarak Geç Paleosen-Kuvaterner yaş aralığında sedimanter ve volkanosedimanter birimler (Erenler, Kaplıca, Melyat, Pazar, Hamidiye formasyonları ile Handüzü ve Çağırankaya volkanitleri) gelmektedir.

Çalışma alanında Taşköprü tektonik dilimine ait sadece Turoniyen-Maastrihtiyen yaşlı bazaltik andezitik lav ve piroklastitler ile kumtaşı, mikritik kireçtaşı ve kiltaşından oluşan birimler (Yağmurdere fm.) gözlenmekte olup, Erken-Orta Eosen yaşlı sedimanter ve volkanosedimanter birimler (Yedigöze ve Çoruh formasyonları) tarafından uyumsuz olarak örtülmektedir.  

Geç Kretase dönemi volkanizmasının ürünlerinden, birinci bazik evre Çatak formasyonunda, birinci asidik evre Kızılkaya formasyonunda, ikinci bazik evre Çağlayan formasyonunda ve ikinci asidik evre ise Çayırbağ formasyonunda yer almaktadır. Maçka tektonik dliliminde yay volkanizmasının ürünleri Taşköprü tektonik dilimine göre daha baskındır. Ar/Ar yaş tayinlerine göre Çayırbağ formasyonu 83.2 ± 1.0 My,   Melyat formasyonu 47.8 ± 1.6 My, Handüzü volkanitlerinin andezit seviyesi 4.25 ± 0.55 My, dasit seviyesi ise 3.93 ± 0.46 My yaşındadır.

Maçka tektonik dilimi, Taşköprü tektonik dilimi üzerinde bindirmeli olarak yer alır ve bu ilişki inceleme alanı dışında (Çankaya köyü-Araklı-Trabzon) net olarak izlenebilmektedir. Fakat inceleme alanında Kaçkar granitoyidi-I’e ait birimlerin yüzeylemesi ve aşınım süreci bu ilişkinin izlerini silmiştir. Maçka tektonik dilimi, Taşköprü tektonik dilimi üzerine Geç Paleosen öncesi bindirmiş olup bu durum Pontidler ve Torid platformunun çarpışması ile ilgili olmalıdır.

Maçka tektonik dilimi Kretase-Paleosen yaşlı Kaçkar granitoyidi I, Eosen yaşlı Kaçkar granitoyidi II ve Geç Eosen yaşlı Ardeşen gabrosu tarafından kesilirken,  Taşköprü tektonik dilimi Kretase-Paleosen yaşlı Kaçkar granitoyidi I ile Geç Eosen yaşlı Güllübağ monzoniti tarafından kesilmiştir. 

DOI: 10.19076/mta.464502

Details

[English .pdf]
TECTONOSTRATIGRAPHIC CHARACTERISTICS of the AREA BETWEEN ÇAYELİ (RİZE) and İSPİR (ERZURUM)
Title: TECTONOSTRATIGRAPHIC CHARACTERISTICS of the AREA BETWEEN ÇAYELİ (RİZE) and İSPİR (ERZURUM)
Authors: İsmet ALAN, Veli BALCI, Halil KESKİN, İbrahim ALTUN, Nevzat BÖKE, Hünkar DEMİRBAĞ, Hasan ELİBOL, Sedat ARMAN, Mustafa SOYAKİL, Alican KOP, Nurullah HANİLÇİ
Keywords: Maçka Tectonic Slice, Taşköprü Tectonic Slice, Tectono-stratigraphy, Magmatism,
Abstract:

The study area is located in the Eastern Pontides and covers the area between Rize, Çayeli, Arhavi, İspir and İkizdere.  In this area, Maçka tectonic slice consisting of sedimentary and volcanosedimentary rocks in the Late Jurassic and Danian (Paleocene) age, and Taşköprü tectonic slice consisting of sedimentary and volcanosedimentary rocks in the Early Jurassic and Maastrichtian age are exposed. These two tectonic slices are intruded by magmatic rocks at various ages (Cretaceous-Eocene) and covered by young Cenozoic units.

Maçka tectonic slice is composed of from old to young; (i) Late Jurassic-Early Cretaceous limestone (Berdiga fm.); (ii) Turonian-Santonian conglomerate, sandstone, micritic limestone, siltstone, marl, basaltic, basaltic-andesitic lava and pyroclastites (Çatak fm.); (iii) Santonian rhyolitic, dacitic lava and pyroclastites, sandstone and clayey limestone (Kızılkaya fm.); (iv) late Santonian-Campanian aged basaltic, andesitic lava and pyroclastites, sandstone and clayey limestone (Caglayan fm.); (v) Campanian-Mastrihtian aged rhyolitic, dacitic lava and pyroclastites, sandstone and clayey limestone (Çayırbağ fm., and (vi) late Maastrichtian-Danian sandstone, claystone, tuff, marl and clayey limestone (Cankurtaran fm.).  Sedimentary and volcanosedimentary units in the Late Paleocene-Quaternary age range (Erenler, Kaplıca, Melyat, Pazar and Hamidiye formations, and Handüzü and Çağırankaya volcanites) unconformably overlies the Maçka tectonic slice.

In the study area, only Turonian-Maastrichtian aged basaltic andesitic lavas and pyroclastites and sandstone, micritic limestone and claystone units (Yağmurdere fm.) belonging to Taşköprü tectonic slice are observed, and Early-Middle Eocene sedimentary and volcanosedimentary units (Yedigöze and Çoruh formations) unconformably overlies the Taşköprü tectonic slice.

Among the products of the Late Cretaceous volcanism, phases are represented as follows: (i) in the Çatak formation the first basic phase, (ii) in the Kızılkaya formation the first acidic phase, (iii) in the Çağlayan formation the second basic phase, and (iv) in the Çayırbağ formation the second acidic phase. The products of arc volcanism in Maçka tectonic slice are more intense than the Taşköprü tectonic slice. According to Ar/Ar dating, Çayırbağ formation was determined as 83.2 ± 1.0 Ma, Melyat formation as 47.8 ± 1.6 Ma, and Handüzü volcanics as 4.25 ± 0.55 Ma for andesite level and as 3.93 ± 0.46 Ma for dacite level.

The Maçka tectonic slice was thrusted over the Taşköprü tectonic slice, and this relationship can be clearly seen outside of the study area (Çankaya village in Araklı-Trabzon). But, the outcrop of the Kaçkar granitoid I units and erosion erased the evidence of this relationship in the study area. The Maçka tectonic slice overthursted the Taçköprü tectonic slice pre Late Paleocene, and this should be related to the collision of the Pontides and the Tauride platform.

The Maçka tectonic slice was intruded by Cretaceous-Paleocene Kaçkar granitoid I, Eocene Kaçkar granitoid II and Late Eocene Ardeşen gabbro, while the Taşköprü tectonic slice was intruded by Cretaceous-Paleocene Kaçkar granitoid-I and Late Eocene Güllübağ monzonite.

 

10.19111/bulletinofmre.465317


 
MTA Bilgi İşlem Koordinatörlüğü - 2013/2018